Story

જાણો લગ્નમાં જાતિ નડતી હોય તો પણ ડંકાની ચોટ પર લગ્ન કરવા એ સારું કે ખરાબ ? આજની યુવાપેઢી ધારે તો…

જ્યારે 25 વર્ષની નેહા સુમિત સાથે પ્રેમમાં પડી ગઈ, ત્યારે તેણે ક્યારેય સપનામાં વિચાર્યું નહીં કે તેની માતા અનિતા, જેને પોતાને એક મોડર્ન એજ્યુકેટર કહે છે, તેણીની કુંડળી સુમિતને મળતી ન હોવાને લીધે જીવન જીવવું મુશ્કેલ કરશે. તે લગ્ન કરવાનો વિચાર પણ કરી શકતો નથી.

તે પોતાના જીવનના આ નિર્ણય લેવામાં માનસિક મુશ્કેલીઓમાંથી પસાર થયો છે, તેના પોતાના શબ્દોમાં જાણે છે, “સુમિતના પરિવારે આ કુંડળીનું નાટક સાંભળ્યું ન હતું, તે રાજીખુશીથી મને તેના ઘરની પુત્રવધૂ બનાવશે.” હું તૈયાર હતો, મારા પિતા તૈયાર હતા, જ્યાં સુધી મારે સુમિત સાથે લગ્ન ન થયા ત્યાં સુધી, મારી માતા મને દરરોજ આનાકાની કરતી હતી કે હું એક ગરીબ દીકરી છું, હું તેઓની વાત સાંભળી રહ્યો નથી, મારા લગ્નની આટલી વહેલી વાત શું છે, સુમિત સાથે મારું લગ્ન હોઈ, હું બીજે ક્યાંય કરવા માંગતો ન હતો, મારે સુમિત જેવા જીવનસાથીની ઇચ્છા હતી, મારી માતાએ મારા લગ્નના દિવસ સુધી મને ત્રાસ આપ્યો છે, આ લગ્ન બનાવવા માટેના દરેક પ્રયત્નો કરી શકાયા નહીં. મારા લગ્નના આખા સમય દરમિયાન, મારી માતાએ મારું દુષ્ટ કર્યું, હું ક્યારેય ભૂલીશ નહીં કે લવ મેરેજના ગુનામાં, મેં મારી માતાની ઇચ્છા કર્યા વિના જ મારી માતાને છોડી દીધી છે.

જ્યારે પમ્મીએ તેના પરિવારને કહ્યું કે તે બ્રાહ્મણ પરિવારના પુત્ર અમન સાથે પ્રેમમાં પડી ગઈ છે, ત્યારે પમ્મી અને અમન બંનેએ ઘરમાં હોબાળો મચાવ્યો હતો, કેવી રીતે શીખ પરિવારની નવ-ભોજનની યુવતી, બ્રાહ્મણ પરિવારની પુત્રવધૂ બની શકે? પમ્મીના પિતા હાર્ટ દર્દી હતા, પમ્મીની માતાએ પાપાની તબિયત વિશે ચાર વાતો સાંભળીને તેને મૌન કરી દીધો, પમ્મી ગિલ્ટથી ભરાઈ ગઇ,

6 મહિનાની અંદર, કેનેડામાં એક પરિચિત કુટુંબનો એક શીખ છોકરો મળી આવ્યો અને તેણે પમ્મી સાથે લગ્ન કર્યા અને વિદેશ મોકલી દેવાયા. અમન અહીં રડતો રહ્યો. પમ્મી તેના માતાપિતાથી એટલી ઉદાસી હતી કે હવે તે ભારત નથી આવતી.

તેણે આજ સુધી તેમના માતાપિતાના આ આગ્રહને માફ કરી નથી. સોશ્યલ મીડિયાના આ યુગમાં પણ પમ્મી દરેક વસ્તુથી કાપી રહ્યો હતો. બધા મિત્રોને ભૂલીને કેનેડામાં તેના પતિ સાથે એકલા રહેવું છે. તેના પરિચિતને ત્યાં રહેતા એક પરિચિતને ખબર પડી કે તે ત્યાં પણ ખુશ નથી. છોકરાને તેના પીવાના શોખથી ખૂબ દુખ થાય છે, જ્યારે અમન સાચા ઉત્સાહી, સક્ષમ હતો.

દરેક માતાપિતાની જેમ અનુભા અને સંદીપ શર્માનું પણ એક સ્વપ્ન હતું કે તેમનો પુત્ર જતીન બ્રાહ્મણ પરિવારની કોઈ છોકરીને ગમશે, પરંતુ આ હૃદયની બાબતો છે, તેઓ ધર્મ, જાતિની છેલ્લી બાબતો ક્યાંથી જાણે છે અને તે પણ જ્યારે તેઓ પ્રેમમાં હોય ત્યારે આજનાં લોકો ઉચ્ચ શિક્ષિત, આત્મનિર્ભર, મુંબઈના યુવા છે. જતીનને તેની ઓફિસની ગીતા પવાર ગમી, થોડા વર્ષોની મિત્રતા અને પ્રેમ પછી બંનેએ લગ્ન કરવાનું પણ મન બનાવી લીધું, અનુભા અને સંદીપને ગીતાની જાતિ જાણ્યા પછી, ગીતાનાં માતા-પિતાને આમાં કોઈ વાંધો નહોતો. ઘરમાં તોફાન ફેરવ્યું.

અનુભાએ પુત્ર સાથે તૂટી પડવાની ધમકી પણ આપી હતી, સંદીપે એમ પણ કહ્યું હતું કે, “જો તમે કોઈ પવાર સાથે લગ્ન કરશો તો આ ઘર છોડો” અને જતીન ખરેખર ઘરની બહાર નીકળી ગયો. જતીન અને ગીતાને લાગતું હતું કે બંને એકબીજાના પૂરક છે, તેમની વિચારસરણી ઘણી મેળ ખાતી હતી. જતીન ગીતા જેવા જીવનસાથીઓ તેમના માતાપિતાને પ્રાચીન, હઠીલા વિચારસરણી પર પ્રદાન કરી શક્યા નહીં. બંનેએ ગીતાનાં માતા-પિતાની હાજરીમાં કોર્ટ મેરેજ કર્યા, ફ્લેટ ભાડે આપ્યો અને ખુશીથી નવી જિંદગીમાં પ્રવેશ કર્યો.

થોડા દિવસો પછી જતીનને વિદેશ જવાની તક મળી, જતીન ગીતા સાથે વિદેશ ચાલ્યો ગયો. બંનેને ત્યાં એક પુત્ર પણ હતો. તેઓ તેમના ઘરે સંપૂર્ણ સંતુષ્ટ છે. દીકરાની આટલી મોટી ભૂલ વિશે રડતાં રડતાં અનુભા અને સંદીપ અહીં જ બેસી રહ્યા. આટલા બધા સમય પછી પણ તેણે ગીતાને પુત્રવધૂ તરીકે સ્વીકારી નહીં. જતીન જ્યારે પણ તેને બોલાવે છે ત્યારે તે આશા રાખે છે કે તેના માતા-પિતા તેમને કોઈક વાર પરિવાર સાથે ફોન કરશે.

ધર્મ એ બાળકનાં સુખ કરતાં વધુ મનોહર છે

અહીં અમારા માતાપિતાની નજરમાં, ધર્મ અને જાતિની પટ્ટી એટલી કડક રીતે બાંધી છે કે તેમને બીજું કશું દેખાતું નથી. તેઓ તેમના બાળકોની ખુશી પણ જોતા નથી. આવી પરિસ્થિતિમાં બાળકોએ શું કરવું જોઈએ? જ્યારે તેઓ કોઈ અન્ય જાતિમાં પોતાનું મનપસંદ જીવનસાથી મેળવે છે ત્યારે તેઓ તેમના જીવન, તેમના સંબંધો, તેમના પ્રેમને આ મૂર્ખ વસ્તુઓનો વ્યય કરવા દેતા નથી? માતાપિતાના વાહિયાત આગ્રહથી અસંમત થવું તેની ઉદ્ધતતા માનવામાં આવે છે, પરંતુ ભૂલ કોણ કરે છે? તે એકમાત્ર માતાપિતા નથી જે વ્યક્તિને જાતિની ગુણવત્તા પર વજન કરે છે, તેના ગુણો પર નહીં.

નવી પેઢી સારું કામ કરી રહી છે, એવી આશા છે કે તેઓ સમાજમાંથી આ જાતિભેદનો અંત લાવી શકે. વૃદ્ધ લોકો પરિવર્તન, પરંપરાઓ અને ધાર્મિક વિધિઓની ખોટમાં શ્વાસ લેવાનું પણ ધ્યાનમાં લે છે. કોઈએ અનુભા અને સંદીપને પૂછ્યું કે તેમને શું મળ્યું, ગીતાને પુત્રવધૂ ન માનતા, તેઓએ એવી ઘણી ક્ષણો ગુમાવી દીધી કે જે તેમનું જીવન સુખથી ભરી શકે. જ્યારે પણ તેમને આગળના જીવનમાં કોઈની જરૂર હોય, ત્યારે કયો ધર્મ, પંડિતો અને રિવાજો તેમની મદદ માટે આવશે.

જ્યારે તારિક અંજુ સાથે પ્રેમમાં પડી ગયો હતો, ત્યારે બંનેને ખબર હતી કે લગ્ન કરવાનો પ્રયાસ કરતાં જ ઘરમાં શું થશે, બંનેએ લગ્ન પણ કર્યા હતા, બંને કટ્ટરવાદી પરિવારના હતા. ખૂબ વિચાર-વિમર્શ પછી, બંનેએ નક્કી કર્યું કે તેઓ લગ્ન કર્યા પછી જ ઘરના લોકોને જાણ કરશે. જ્યારે તે બંનેના લોકોને ખબર પડી ત્યારે એક જ વાવાઝોડું આવી ગયું હતું જેની તેઓએ ધારણા કરી હતી, પરંતુ હવે કશું જ થઈ શકે નહીં, લગ્ન થઈ ચૂક્યા હતા.

અંજુના ઘરના લોકોએ 10 વર્ષ બાદ નારાજગી છોડી દીધી હતી. તારિક અને અંજુ થોડા મહિના એકલા રહ્યા. જ્યારે તારીક તેની માતાની માંદગીને કારણે અંજુને ઘરે લઈ ગયો, ત્યારે અંજુના સ્વભાવથી બધાને મોહિત થઈ ગયા. તેમને પ્રેમ અને આદર સાથે અપનાવવામાં આવ્યા હતા. તારિક હજી પણ કહે છે, “કેટલીકવાર આ પ્રકારનું પગલું ભરવું જરૂરી બને છે, જો આપણે તે સમયે અમારા માતાપિતાની સંમતિની રાહ જોતા હોત, તો બંને એક બીજાને ગુમાવી દેતા.” અંજુ એ પ્રકારની જીવનસાથી છે, જે હું ઇચ્છતો હતો, હું તેને કોઈ ધર્મ, જાતિના નામે ગુમાવવા માંગતો ન હતો. “અંજુ એમ પણ કહે છે,” હું હંમેશાં મારા માતા-પિતા વિશે ચિંતા કરતી હતી, રૂઢિચુસ્ત મૂલ્યોને વળગી રહ્યો હતો. પરિવારને હેરાન કરવામાં મને એટલું ખરાબ લાગ્યું નથી. જેમના માટે મનુષ્યના ગુણો કંઈ નથી, તે બધા ધર્મ પર આધારિત છે. ”

ભારતમાં આંતર-જાતિના લગ્નો વિવાદિત વિષય છે, માતાપિતા ઇચ્છે છે કે તેમના બાળકો તેમની જાતિ, ધર્મના કોઈ વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરે, પરંતુ સમય જતાં થોડો ફેરફાર થઈ રહ્યો છે. ઈન્ડિયા હ્યુમન ડેવલપમેન્ટ દ્વારા કેટલાક વર્ષો પહેલા કરવામાં આવેલા એક સર્વે અનુસાર, જ્યારે તે આંતર-જાતિના લગ્નોનો વિષય હતો, ત્યારે માત્ર થોડા જ ભારતીયોમાં આંતર-જાતિના લગ્ન થયા હતા. આ વિષય પર ગ્રામીણ અને શહેરી વિચારધારામાં બહુ તફાવત નથી.

ગુજરાત, બિહારના 11% લોકો, મધ્યપ્રદેશમાં 1% લોકોએ ઇન્ટરકાસ્ટ મેરેજ કર્યા છે. બોલિવૂડ અને રાજકારણ સાથે સંકળાયેલા લોકોમાં ઇન્ટરકાસ્ટ લગ્નમાં કોઈ સમસ્યા નથી. બોલિવૂડમાં અમિતાભ બચ્ચન, ધર્મેન્દ્ર, કબીર બેદી, રાજેશ ખન્ના, સલીમ ખાન, અજય દેવગન, અભિષેક બચ્ચન અને બીજા ઘણા સ્ટાર્સ લોકોની પરવા કરતા નહોતા. રાજકારણમાં પણ આંબેડકરની પત્ની ડો.સવિતા સારસ્વત બ્રાહ્મણ હતી. રામવિલાસ પાસવાનની પત્ની રીના શર્મા પંજાબી બ્રાહ્મણ, સચિન પાયલોટ-સારા, ગોપીનાથ મુંડે પ્રધાન્યા મહાજન, દુષ્યંતસિંહ-નિહારિકા એવા ઘણા નામ છે જેમની લગ્નમાં જાતિને મહત્વ આપવામાં આવ્યું ન હતું.

આજકાલ જાતિવાદ ચારે તરફ ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે. સમાજમાં ધર્મ, જાતિ, ઉચ્ચ ધોરણ માનવામાં આવે છે. આને સમાપ્ત કરવામાં આંતરરાષ્ટ્રીય લગ્ન મોટી ભૂમિકા ભજવી શકે છે. સામાજિક ભેદભાવ ઘટાડવા માટે સરકાર કેટલીક યોજનાઓ પણ કરતી રહે છે. મધ્યપ્રદેશમાં આંતર-જાતિ લગ્ન યોજનાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ યોજના અંતર્ગત નીચલા જાતિ સાથે લગ્ન કરનાર રાજ્યના વ્યક્તિને સરકાર 2.5 લાખ રૂપિયાનું રોકડ ઇનામ આપશે.

આંતર જાતિના લગ્નોને પ્રોત્સાહન આપવા અને જાતિના ભેદભાવને દૂર કરવા માટે મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય સરકારે પણ થોડા વર્ષો પહેલા એક યોજના બનાવી હતી, જે અંતર્ગત પચાસ હજાર રૂપિયા પ્રોત્સાહક નાણાં તરીકે આપવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ આ હવે આ પ્રોત્સાહક રકમ આ યોજનામાં વધારીને 2.5 લાખ કરવામાં આવી છે.

આંતર-જાતિના લગ્નોના ફાયદા સમાન છે. પતિ, પત્ની, બાળકો એકબીજાની નવી, વિવિધ પ્રકારની સંસ્કૃતિ અને પરંપરાનો આનંદ માણે છે. બાળકોમાં સ્વાસ્થ્યના પ્રશ્નો ઓછા છે. આવા પરિવારની વિચારસરણી ખુલ્લી હોય છે. આવા પરિવારો સમાજમાં પ્રેમ, સંવાદિતાનું વાતાવરણ બનાવે છે. યુવાનોને તેમની પસંદગીની બીજી જાતિ સાથે લગ્ન કરવાથી ડરવું જોઈએ નહીં. યુવા પેઢી સમાજને આમૂલ વિચારસરણીથી મુક્ત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. અત્યાર સુધી, વૃદ્ધ લોકો, ભવ્યતા ધરાવતા, ધર્મના ઠેકેદારોમાં અટવાતા, સમાજને આગળ વધતા અટકાવી રહ્યા છે. હવે યુવાનોએ આગળ વધવું જોઈએ, ધર્મ અને જાતિનો નાશ કરવો જોઈએ. પરિવાર, સમાજ, દેશને નવા સકારાત્મક સંદેશાઓ આપો.