દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ફરી વધારો કરવામાં આવ્યો છે. મંગળવારે તેલ કંપનીઓએ પેટ્રોલ અને ડીઝલ બંનેમાં પ્રતિ લિટર 90 પૈસાનો વધારો જાહેર કર્યો છે. નોંધનીય છે કે ગત 15 મેના રોજ જ ઇંધણના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ₹3નો મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. એક અઠવાડિયાથી પણ ઓછા સમયમાં થયેલો આ બીજો વધારો સામાન્ય જનતાની ચિંતા વધારનાર બન્યો છે.
ઇંધણના ભાવ વધતા હવે અન્ય ચીજવસ્તુઓ પણ મોંઘી થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ટ્રક અને ટેમ્પોના ભાડામાં વધારો થતાં અન્ય રાજ્યોમાંથી આવતા શાકભાજી, ફળો અને રાશનના ભાવ પર સીધી અસર પડી શકે છે. ખેતી માટે ટ્રેક્ટર અને પમ્પિંગ સેટ ચલાવવાનો ખર્ચ પણ વધશે, જેના કારણે કૃષિ ઉત્પાદન મોંઘું થઈ શકે છે. સાથે જ જાહેર પરિવહન, બસ અને ઓટોરિક્ષાના ભાડામાં પણ વધારો થવાની શક્યતા છે.
આ વધારાનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આવેલી તેજી હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. Iran અને United States વચ્ચે વધતા તણાવ પહેલા ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ લગભગ 70 ડોલર પ્રતિ બેરલ હતો, જે હવે વધીને 100 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયો છે.
ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવને કારણે તેલ કંપનીઓ પર ભારે આર્થિક દબાણ સર્જાયું હતું. નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે કંપનીઓએ ઇંધણના દરોમાં વધારો કરવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું માનવામાં આવે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહેશે તો આગામી દિવસોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ વધુ મોંઘું થવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત થઈ રહી છે.
સરકાર અત્યાર સુધી દલીલ કરતી હતી કે પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો હોવા છતાં ભારતીય ગ્રાહકો પર તેનો સીધો બોજ નાખવામાં આવ્યો નહોતો. આ દરમિયાન Pakistan, Nepal અને Sri Lanka જેવા પડોશી દેશોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં 15થી 20 ટકા સુધીનો વધારો નોંધાયો હતો.
દેશમાં માર્ચ 2024થી પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખવામાં આવ્યા હતા. લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં સરકારે જનતાને રાહત આપવા માટે ઇંધણના ભાવમાં ₹2 પ્રતિ લિટરનો ઘટાડો પણ કર્યો હતો. જોકે ભારતમાં ઇંધણના ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડની 15 દિવસની સરેરાશ કિંમતના આધારે નક્કી થાય છે, પરંતુ રાજકીય સંવેદનશીલતાને કારણે લાંબા સમય સુધી ભાવમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નહોતો.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ Indian Oil Corporation, Bharat Petroleum અને Hindustan Petroleum જેવી સરકારી તેલ કંપનીઓ ઊંચી આયાત કિંમતને કારણે ખોટમાં ચાલી રહી હતી. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના જોઈન્ટ સેક્રેટરી સુજાતા શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPGના વેચાણ પર આ કંપનીઓને દર મહિને અંદાજે ₹30 હજાર કરોડનું નુકસાન થઈ રહ્યું હતું.
આ પહેલાં સરકારે ઇંધણના ભાવ કાબૂમાં રાખવા માટે સ્પેશિયલ એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં પણ મોટો ઘટાડો કર્યો હતો. પેટ્રોલ પરની ડ્યુટી ₹13 પ્રતિ લિટરથી ઘટાડીને ₹3 કરવામાં આવી હતી, જ્યારે ડીઝલ પરની ₹10ની ડ્યુટી સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવામાં આવી હતી. પરિણામે પેટ્રોલ પર વસૂલાતી કુલ સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી ₹21.90થી ઘટીને ₹11.90 થઈ હતી, જ્યારે ડીઝલ પરની ડ્યુટી ₹17.80થી ઘટીને ₹7.80 પ્રતિ લિટર સુધી આવી ગઈ હતી.
