શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે હિન્દુ ધર્મમાં નાના બાળકોને અગ્નિદાહ (દાહ સંસ્કાર) આપવા બદલે દફનાવવામાં કેમ આવે છે? સામાન્ય રીતે હિન્દુ પરંપરામાં મૃત્યુ પછી અગ્નિદાહને સૌથી પવિત્ર વિધિ માનવામાં આવે છે, કારણ કે માન્યતા મુજબ અગ્નિ શરીરને પાંચ તત્વોમાં વિલીન કરીને આત્માને મુક્તિ આપે છે. પરંતુ નાના બાળકો માટે આ પરંપરા અલગ જોવા મળે છે.
શા માટે બાળકોને અગ્નિદાહ આપવામાં આવતો નથી?: ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર નાના બાળકો નિર્દોષ અને પવિત્ર માનવામાં આવે છે. તેઓએ જીવનમાં કોઈ પાપ કે કર્મનો ભાર એકત્ર કર્યો નથી, તેથી તેઓ જન્મ-મરણના બંધનમાં મજબૂત રીતે બંધાયેલા નથી. તેમની આત્મા પહેલેથી જ શુદ્ધ માનવામાં આવે છે, એટલે તેને અગ્નિ દ્વારા “શુદ્ધ” કરવાની જરૂર નથી.
શાસ્ત્રો શું કહે છે?
Garuda Purana મુજબ, ખૂબ નાના બાળકો—ખાસ કરીને જેમના દૂધના દાંત પણ ન નીકળ્યા હોય—તેમને અગ્નિદાહ આપવામાં આવતો નથી. ઘણી પરંપરાઓમાં 2 થી 5 વર્ષની વય સુધીના બાળકોને દફનાવવાની પ્રથા જોવા મળે છે. માનવામાં આવે છે કે આ ઉંમર સુધી બાળકમાં “હું” અને “મારું” જેવી અહંકારની ભાવના વિકસતી નથી.
આધ્યાત્મિક રીતે માનવામાં આવે છે કે મનુષ્યમાં ત્રણ પ્રકારના શરીર હોય છે—સ્થૂળ, સૂક્ષ્મ અને કારણ શરીર. વયસ્કોમાં આ ત્રણે ગાઢ રીતે જોડાયેલા હોય છે, જેને અલગ કરવા અગ્નિદાહ જરૂરી માનવામાં આવે છે. જ્યારે બાળકોમાં આ જોડાણ નબળું હોય છે, એટલે આત્મા સહજ રીતે શરીર છોડે છે.
વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણ:વૈજ્ઞાનિક રીતે જોવામાં આવે તો નાના બાળકોનું શરીર અત્યંત નાજુક હોય છે. તેમના માથાનો ઉપરનો ભાગ (બ્રહ્મરંધ્ર) સંપૂર્ણપણે બંધ નથી, જેનાથી જીવનશક્તિનું પ્રવાહ સરળ બને છે. આ કારણે કપાલક્રિયા જેવી વિધિઓ જરૂરી માનવામાં આવતી નથી.
હિન્દુ ધર્મમાં માન્યતા છે કે શરીર પાંચ તત્વોથી બનેલું છે—પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ. વયસ્કોને અગ્નિદાહ દ્વારા આ તત્વોમાં વિલીન કરવામાં આવે છે, જ્યારે બાળકને સીધા માટીમાં સોંપવું વધુ કુદરતી અને શાંતિપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે બાળકને પ્રકૃતિની નજીક ગણવામાં આવે છે. એક માનસિક પાસું પણ છે—નાના બાળકનું અવસાન પરિવાર માટે અત્યંત દુખદાયક હોય છે. આવી સ્થિતિમાં દફનવિધિ વધુ શાંતિપૂર્ણ અને સ્વીકાર્ય લાગે છે, જાણે બાળકને પૃથ્વી માતાના ખોળામાં સોંપવામાં આવ્યો હોય.
